Ҳақ ва ботил дар Қуръон

أَنزَلَ مِنَ السَّماءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةُ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رَابِياً وَمِمّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ کَذلِکَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقِّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنفَعُ النَّاسَ فَيَمْکُثُ فِي الْأَرْضِ کَذلِکَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ.

“Худо аз осмон обе нозил кард, пас дар ҳар дарае ба андозаи вусъат ва зарфияташ сел ҷорӣ шуд, онгоҳ руи селро кафки баромадае фаро гирифт ҳамчунон, ки филизотро ҳангоме, ки барои сохтани зинат (монанди тиллою нуқра) ё абзор ва зуруф (мис ва ...) дар оташ зуб мекунанд ва чунин кафке падид меояд. Ҳамин тавр Худованд ҳаққу ботилро бо ҳам бархурд медиҳад, аммо кафк ба зудӣ нобуд мешавад вале ончи барои мардум муфид аст (об ва филиз) дар замин боқӣ мемонад, инчунин Худованд мисол мезанад.” (сураи Раъд, ояти 17)
Дар ин ояти шарифа бо як ташбеҳи равшан ҷойгоҳи ҳаққу ботил аз ҷиҳатҳои мухталиф дар ҷомеаи башарӣ мушаххас гардида аст.
Инак бинем дар ташбеҳи ҳаққу ботил ба обу кафк чи нуктаҳо ва мушобеҳатҳое вуҷуд дорад.
1.    Об аз осмон фуруд меояд ҳамчунон, ки сарчашмаи ҳақ Худост. Ҳар мавҷуде ба андозаи зарфияти истеъдод ва ғунҷоиши худ аз он баҳраманд мешавад, аммо ботил чизест, ки баъд ба вуҷуд меояд ва иртиботе ба Худованд надорад.
2.    Ҳақ, монанди об ё филиз монданӣ, собит ва пойдор аст, аммо ботил бошад монанди кафк нопойдор, фонӣ ва зудгузар аст (ҷараёни об рамзи муқовимату пойдорист ва кафк рамзи беҳадафию фаност).
3.    Ҳақ дар умқу ботин ҷой дорад ва ҳеҷ худнамоие ҳам надорад, вале ботил монанди кафк дар боло ва зоҳирист. Танҳо дар зоҳир намуде дорад ва бо худнамоӣ назари ашхоси сатҳӣ ва зоҳирбинро ҷалб мекунад.
4.    Ҳақ, монанди об ва филизот дарунпур аст, аммо ботил ба монанди кафк дарухолию пуч аст, ҳар чанд дар зоҳир бодкардагию баромадагист.
5.    Ҷараёни ҳақ дар ҷомеа монанди ҳаракат ва ҷараёни об комилан ҳадафдору ҷиҳатдор аст бар хилофи кафк, ки ҳеҷ гуна ҳадафу ҷиҳате надорад.
6.    Гоҳ ба зоҳир кафкҳо рўи обро мепушонанд, аммо дар ҳамон ҳол об дар зери пушиши зоҳирии кафк, ба ҳаракату ҷушиш ва ҷараёни пайвастаи худ идома медиҳад.
7.    Ҳақ, бе ҳеҷ такягоҳе руи пои худаш меистад, аммо ботил ҳамчун кафк руи об қарор дораду бо такя бар ҳақ ва истифода аз он барои муддате худро нигаҳ медораду ба ин васила дигаронро фиреб медиҳад.