Тафсири илмӣ

 Қуръони Карим, муъҷизаи охирин паёмбари илоҳӣ ҳазрати Муҳаммад (с) аст, ки барои роҳнамоии инсонҳо фиристода шудааст. Ҳар чанд Қуръон ба арабии равшан бар Паёмбар (с) нозил шуд ва ҳатто мардум онро ба осонӣ мефаҳмиданду баҳра мебурданд, ҳангоме, ки як оят равшан набуд, ба Паёмбар (с) руй меоварданд ва ин масъала ҳал мегардид. Аммо ин кор зиёд давом накард ва бо реҳлати ҷонгудози Паёмбари Ислом (с) ҳазорон пурсиши беҷавоб дар миёни мусалмонон монд.

Баъд аз реҳлати он Ҳазрат (с) буд, ки ниёз ба равшангарӣ дар оёт ва тафсир ошкор шуд. Илова бар ин ҳар сол қаламрави мусалмонон афзуда мешуд. Ва мусалмонон бо тамаддуну кишварҳои мухталиф, ки собиқаи илмӣ ва динӣ доштанд, ошнотар мешуданд. Дар натиҷа ҳазорон назар чи дар боби илм, чи дар боби эътиқод бар мусалмонон ворид шуд. Инҷо буд, ки мусалмонон барои тафсири Қуръон ва аҳодис ба дунболи ёрону асҳоб ва аҳли байти Паёмбар (худованд аз ҳамаашон розӣ бошад) рафтанд. Тафсири Қуръон аз инҷо ба вуҷуд омад ва ҳар муфассире тибқи истеъдоди худ равишеро барои худ интихоб кард. Яке аз ин равишҳо тафсири илмӣ буд, ки аз ҳамон садаҳои аввал шуруъ шуд. Донишмандони мусалмон дар талош барои ҷавоби саволҳою шубҳаҳои илмию ақидатӣ ду равишро интихоб карданд:
1.    Радди чизҳои ботиле, ки вориди ҷомеаи исломӣ мешаванд; монанди баъзе аз мавзуъҳои фалсафӣ ва илмӣ, ки бо дини Ислом зид буданд.
2.    Мутобиқат додани оёт бо илмҳои таҷрибии Юнон, Рум ва ... то ба мардум собит кунанд, ки Қуръон барҳақ ва матолиби он саҳеҳ аст.
Имом Фахриддини Розӣ (р) дар китоби худ “Тафсири Кабир” дар мавриди ояти шарифаи 29 сураи Бақара

فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِکُلِّ شَيْ‏ءٍ عَلِيمٌ

чунин мегуяд:
“Бидон, ки Қуръон далолат бар вуҷуди ҳафт осмон дорад ва асҳоби ҳайъат мегуянд : наздиктарин онҳо ба мо кураи Қамар аст ва фавқи он кураи Аторуд, сипас Зуҳра, Хуршед, Мирих, Муштарӣ ва Зуҳал аст”
 Дар садаи ахир, тафсири илмӣ ва эъҷози илмии Қуръон, таваҷҷуҳи зиёд пайдо кардааст. Ва низ китобҳои зиёде дар бораи улуме, ки дар Қуръон мавҷуд аст, аз қабили пизишкӣ, риёзӣ, нуҷум, табиат ва ..., ба нашр расидааст. Ба таври хулоса бештари иллатҳое, ки боис шуд мусалмонон ба нуктаҳои илмии Қуръон аҳамият диҳанд, инҳоянд :
1-    Таваҷҷуҳ кардани Қуръон ба илм ва тарғиб ба тафаккур, тааққул ва тадаббури оёт дар офариниши мавҷудот.
2-    Тарҷумаи осори улуми табиӣ ва фалсафӣ аз Юнон, Рум, Эрон ва ... ба забони арабӣ.
3-    Доштани ин фикр, ки : “Ҳамаи улум дар Қуръон ҳаст ва мо бояд онро ба даст оварем.”
4-    Кашфиётҳои ҷадид ва рушди улуми таҷрибӣ.
5-    Ҳисси дифоии донишмандони мусалмон дар баробари ҳамлаҳои фарҳангии ғарбиҳо ба дин ва таблиғу таҳмили фикрӣ зид будани илм бо дин.

гирдоваранда: Шамсуллоҳ Холис ӣ